Dit gebeurt als een fotograaf een Rembrandt hackt

Zelfportret[/caption]

Het idee is eenvoudig, de uitvoering complex, de ervaring verrassend. Ik wilde simpelweg mijn gezicht in een eeuwenoud schilderij ervaren.

Ik besluit het te proberen met Rembrandts trouwportret van Marten Soolmans. Dit jaar stond het samen met het portret van Oopjen fel in het voetlicht door de gezamenlijke aankoop door het Rijks en het Louvre. Voor mijn experiment is dit schilderij heel geschikt. Het gezicht krijgt nadruk in de compositie en het is geschilderd in een tijd waarin Rembrandt bijna fotorealistisch werkte. Een scan van het schilderij is door het Rijks vrijgegeven, waarvoor dank. Het is werk met een knipoog, maar wel met alle respect voor de grote meester. Het liefst had ik met Rembrandts ogen willen kijken, om in zijn geest een klein maar belangrijk deel van zijn schilderij aan te passen. Om dit eenvoudige idee uit te voeren moest ik vier hordes nemen.

Rembrandt-licht
De eerste horde was het vinden van het ‘Rembrandt-licht’. Dat blijkt in het gezicht extreem zacht. Dat verwacht je niet als je de dramatiek van het licht en de schaduwen in de rest van het schilderij ziet. Rembrandt moet verschillende lichtsoorten door elkaar hebben afgebeeld. Bovendien is er geen schaduw van de hoed. We wisten allang dat het zo werkt. Het licht in schilderkunst hoeft immers niet realistisch te zijn, aannemelijk overkomen is al genoeg. Maar het is verbazend hoeveel vrijheid je als schilder kunt nemen.

De pose
De tweede horde is de pose. Om mijn gezicht passend vast te leggen bleek dat ik ook met mijn handen en voeten dezelfde houding moest aannemen. Kortom, ik moest net doen alsof ik op hoge hakken stond en een handschoen hooghield, anders werkte het niet. Ik hoefde ze er nog net niet voor aan te schaffen.

De montage
De derde horde was het computerwerk. De stappen van het monteren in Photoshop is zijn eenvoudig en voor de hand liggend. Maar ze moeten met veel fingerspitzengefühl uitgevoerd worden. Kleuren moeten aansluiten en het gezicht moet precies op maat zijn met onzichtbare overgangen van foto naar schilderij. Als het niet exact klopt, oogt het resultaat afzichtelijk.

Het effect
Het meest verrassende zat hem niet in het handwerk, maar in het effect. Het is een vreemde gewaarwording te worden getransformeerd in een dandy van bijna vier eeuwen geleden. Een dikke man met kant om zijn nek, kwastjes langs zijn knieën en ook weer kant op zijn schoenen. En ik heb nog nooit iemand gezien (m/v) die buiten het theater zo verwijfd zijn handschoen vasthoudt. Zijn andere hand steunt onnatuurlijk hoog in zijn zij. Het verschil in portretcodes tussen toen en nu is enorm en dat voel je pas goed als je het in zo een asynchrone portretsessie ondergaat en het resultaat ziet. Je wordt Marten, maar je bent het niet, en dat kan ik nog steeds niet bevatten.

Ik heb ondertussen ook anderen getransformeerd in Rembrandts en een Frans Hals. En ik merk ook bij anderen die identiteitsverwarring.

Wil je het zelf meemaken? Ik maak deze portretten ook in opdracht. Als je net als Eric de Rothschild Rembrandts schilderkunst op je slaapkamer wilt kan dat dus, zonder miljonair te zijn. Al is het dan wel een Rembrandt met een knipoog.

Rembrandt-Hacks

In dit lopende project combineer ik oude schilderijen met hedendaagse portretfotografie. De gezichten in de schilderijen zijn dus van mensen van nu. Wie mee wil doen is uitgenodigd. De prijzen voor deze Rembrandts met een knipoog liggen tussen de 260 en 350 euro, afhankelijk van de printmaat, ongeveer 0,00005% van wat voor het origineel betaald wordt.


Hedendaags portret


Rembrandts portret


Rembrandts portret gehackt

Hoe fotografen het auteurschap delen met anderen

Een decoratief schilder, een architect, een moeder die haar kinderen dezelfde jurkjes heeft aangetrokken, omdat dat zo leuk overkomt. Hoeveel hulp heb ik hier gekregen?

Wie is de kunstenaar? Bij een boek de schrijver, bij een schilderij de schilder en bij een foto de fotograaf, toch? Zonder het te beseffen delen fotografen hun auteurschap met anderen.

Stel dat een fotograaf een kekke sportwagen vastlegt. Dan zou het zo maar kunnen dat de uitstraling van de foto voor het leeuwendeel te danken is aan de uitstraling van de wagen. Een uitstraling die er met wikken, wegen en zoeken door een ontwerpteam aan is meegegeven.

De auto is neergezet in een flitsende nieuwe parkeergarage, of bijvoorbeeld op een fraaie brug. Je raad het al, daar zitten architecten achter die bij het aanzien er van hebben stilgestaan.

Mogelijk is de combinatie onderwerp achtergrond voorgekookt. Door een reclameteam dat bedacht voor welke achtergrond de uitstraling van de auto fraai wordt versterkt. En dat heeft uitgevoerd in een reclamefoto of filmpje dat bij de fotograaf door het hoofd sluimert. Waarschijnlijk is het pionierswerk voor de stijl voor de foto in het verleden door een andere fotograaf uitgevoerd.

De bestuurder laat zijn smaak niet alleen via zijn auto, maar ook via zijn kleding kennen. Die is net zo modernistisch, klassiek of Italiaans (kies iets naar keuze) als de auto. Ook die zijn op uitstraling ontworpen. Door te poseren speelt zijn acteertalent een rol in de foto.

Dan zou het ook nog zo maar kunnen dat een fotograaf assistenten heeft voor het licht of de styling, of bijvoorbeeld de camerabediening. Dat kan heel ver gaan. Een fotograaf als Gregory Crewdson heeft een enorm team om zich heen, en drukt niet meer zelf op de knop. Toch zijn zijn foto’s veel persoonlijker dan die van een film still fotograaf die alles zelf doet.

Opgeteld hebben we naast onze fotograaf vijf teams en twee andere personen die een rol spelen in de uitstraling van de foto. Het is nog maar de vraag of we al zijn uitgeteld.

Is de fotograaf de belangrijkste? Als een andere partij voor meer impact en betekenis in de foto zorgt eigenlijk niet. Zo liften heel veel fotografen op een makkelijke manier mee met andere creatieven.

Maar er zijn ook fotografen die een persoonlijke draai geven aan het werk van anderen dat in hun foto’s zichtbaar is. Bijvoorbeeld door net niet de door anderen bedachte uitstraling te volgen. Of zoveel impact aan hun foto’s mee te geven dat de inbreng van anderen ondergeschikt raakt. Het is het verschil tussen Paparazzi en fotografen als Dana Lixenberg en Anton Corbijn.

Fotogeniek?

 

Zo een paardenprent als hieronder beschreven lijkt moeilijk om te maken, maar dat is maar net hoe je het bekijkt. Op een bepaalde manier bekeken is het een makkelijke vorm van fotografie. Waarom? Een paard in een parkachtig landschap is heel fotogeniek. Je hebt als fotograaf de wind mee. Fotografeer je die in de stijl van oude paardenprenten, dan lift je mee op de creativiteit van oude prentenmakers. Op een hoger niveau maak je geen gebruik van iets fotogenieks, maar máák je iets fotogeniek.

Ik wil al heel lang afval fotogeniek maken. Ik zit nu in fase 1. Ik doe het half en laat mij voor de andere helft helpen door oude meesters. Ik maak stillevens van afval in de stijl van de stillevenschilders uit de gouden eeuw. De eerste was van schillen en haalde de cover van het blad FOTO. Het was mijn eerst poging in de huid van een oude schilder te kruipen. Ik ben drie dagen met het arrangeren en het licht bezig geweest. Maar het lukte. Met hulp van stijl is de lelijkheid verstopt.

                                                                                                                                                                                                                            Twee jaar geleden heb ik het opnieuw geprobeerd. Maar dit keer wilde ik niets verstoppen. Ik wilde fruit in verpakking fotograferen. In plastic zakken. Dat vloekt met de oude schilderkunst. Het werd pionieren. Met onzekerheid zoeken tot je een vorm vindt waarin plastic goed oogt. Ik was er twee jaar geleden niet tevreden over, maar zag nu hoe ik ze achter de computer goed genoeg kon krijgen. Dit verhaal is nog niet af. Ik wil meer manieren vinden waarop de verpakkingen beginnen te glanzen. Figuurlijk dan.

Paardenprent 3

Eergisteren was het dan eindelijk zover. Het landschap was frisgroen. Tijd voor een reis terug in de tijd. De merrie kreeg na een half uur door welke pose van haar verwacht werd. Ideaal. Op de werkelijke opname zie je meer dan op de prent is overgebleven. Zo is net als op de eerder beschreven proef de ruiter verdwenen, net als een gebouw in de achtergrond. Bovendien is er een boom weg en zijn wat takken in beeld verhuisd zodat ze coulissen vormen. Precies zoals vroeger zo vaak werd gedaan.

Paardenprent 2

 

Dit speelde allemaal een maand of drie geleden. De foto kon nog niet geschoten worden. Waarom niet? Het paard was op de rug na geschoren, en het landschap was kaal. Wegens gebrek aan geduld hebben we een proefopname gemaakt.  Dan is een deel van het voorwerk meteen gedaan; het vinden van een locatie en kijken hoe het met het regisseren van een paard werkt. In een woord: moeizaam. Dit paard wilde niet stilstaan. Je moet een groot doorzettingsvermogen combineren met een rake timing. De derde reden voor de proefopname is de kloof tussen een foto en een prent. Het beeld moest de visuele kracht  van beide verenigen. Wat daarvoor nodig is, zoek je geduldig achter de computer uit.

 

 

Paardenprent

Geen foto, maar een prent. Een bewoonster van een oud grachtenpand hier in de stad liet mij een lege plek op de muur zien. Daar moest een foto van haar paard komen. Ik dacht meteen: geen foto, maar een prent. Een prent zoals ze in de 19e eeuw zoveel gemaakt zijn, op geschept papier, in een oude zwarte lijst. Met het paard recht van opzij in een fiere houding. Ik ben bij google-afbeeldingen voorbeelden gaan zoeken. Een stijl heb je vaak globaal en in een beperkt aantal varianten in je hoofd. Zo’n onderzoek opent je ogen en wat je vindt is handig in de communicatie. Hier zie je waar ik ongeveer naar op zoek was, al is de achtergrond wat kaal.